Volgens Rutgers heeft 22% van de vrouwen en 6% van de mannen ooit seksueel geweld meegemaakt. Kijken we naar álle seksuele handelingen tegen iemands wil – dus ook zoenen en ongewenste aanrakingen – dan is zelfs 53% van de vrouwen en 19% van de mannen ooit slachtoffer geweest. De impact van seksueel trauma is diep, langdurig en kan iemands leven volledig beheersen. Wat we als samenleving moeilijk onder ogen zien, is dat de meeste daders geen enge, onbekende mannen in een donker steegje zijn. Het zijn familieleden, vrienden, partners, collega’s, docenten, hulpverleners – mensen uit onze eigen kring.
Een vrouw in de praktijk vertelt huilend:
‘Wat had ik thuis moeten zeggen? Mijn moeder had haar handen al vol. Een vriendin vroeg me later of ik het me niet verbeeld had. En als ik het wél had gezegd… ik wilde onze familie niet kapot maken. Hij doet nu alsof het nooit gebeurd is.’ Slachtoffers blijven vaak stil. Ze voelen schaamte, schuld, verwarring. Twijfelen aan hun eigen waarneming. Willen niemand tot last zijn, de dader beschermen – vaak iemand die ze ooit vertrouwden. Hun stem wordt overschreeuwd door stilte.
Voor omstanders is de waarheid soms te pijnlijk. Dus reageren we met ontkenning: ‘Zoiets gebeurt bij ons niet.’ Of we gaan meteen in de actiestand: ‘Dan ga je van die school af!’ Alles om maar niet te hoeven voelen wat er echt speelt: het verraad, de machteloosheid, het verdriet. Maar wat slachtoffers vaak het meest nodig hebben, is precies dat: iemand die blijft. Zonder oordeel. Zonder snelle oplossing. Iemand die luistert.
Wie ik níét hoor in de spreekkamer? Daders. Nooit iemand die zegt: “Ik heb grenzen overschreden, en dat laat me niet los.” Het taboe is groot. Het inzicht vaak klein. Want slachtoffers bevriezen – ze kunnen vaak letterlijk niets zeggen of doen. En zwijgen klinkt soms als instemming. Hoeveel leed zouden we kunnen voorkomen als we écht leerden wat wederzijdse instemming – consent – inhoudt? Als iemand bevriest, is dat geen ‘ja’. Als iemand zwijgt, is dat geen instemming. Als iemand twijfelt, is dat geen toestemming
De vijf voorwaarden voor consent:
- Specifiek – ‘Ja’ tegen het één is geen ‘ja’ tegen iets anders.
- Vrijwillig – Zonder druk, dwang of manipulatie.
- Ondubbelzinnig – Een duidelijk, enthousiast ‘ja’. Geen stilte.
- Bewust – Onder invloed? Dan geldt: nee is nee.
- Aanpasbaar – Toestemming kan altijd worden ingetrokken.
Niet wegkijken. Niet sussen. Maar werkelijk luisteren. Grenzen herkennen. En verantwoordelijkheid nemen – ook voor ons eigen gedrag.
Meer informatie: Het Uur met traumapsycholoog Iva Bicanic via Spotify.